ભારતની ભૂગોળ: મુખ્ય ઝીલો

ભારતન ભૂગોળ

ભારતની મુખ્ય ઝીલો

• ચિલ્કા ઝીલ ભારતની સૌથી મોટી લગૂન એવં ખારા પાણીની ઝીલ છે, જે ઓડિશા (ઉત્તરી સરકાર તટ) પર સ્થિત છે. અહીં પર ભારતીય નૌસેનાનું પ્રશિક્ષણ કેન્દ્ર પણ છે.
• ભારતમાં સૌથી વધુ ખારા પાણીની ઝીલ સાંભર ઝીલ રાજસ્થાનમાં છે.
• ભારતમાં સૌથી મોટી મીઠા પાણીની ઝીલ વુલર ઝીલ જમ્મુ-કાશ્મીરમાં છે. ઝેલમ નદી તેના પાણીનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે.
• ભારતની સૌથી મોટી કૃત્રિમ ઝીલ ગોવિંદ વલ્લભ પંત સાગર છે, જે રિહંદ નદી પર બનાવવામાં આવેલા બંધથી બનેલી છે. આ ઉત્તર પ્રદેશના સોનભદ્ર જિલ્લામાં સ્થિત છે.
• માનવ નિર્મિત ઝીલોના નામ પેરિયાર ઝીલ, ગોવિંદ સાગર ઝીલ, નાગાર્જુન સાગર, સ્ટેનલે જળાશય, રાણા પ્રતાપ વ જવાહર સાગર, ગોવિંદ વલ્લભ પંત સાગર.

ઝીલોના પ્રકાર

1 વિવર્તનક ઝીલો

2 જ્વાળામુખી ક્રિયાથી નિર્મિત ઝીલો

3 લગૂન યા અનૂપ ઝીલો

4 હિમાની દ્વારા નિર્મિત ઝીલો

5 વાયુ દ્વારા નિર્મિત ઝીલો

લોકટક સરોવર - મોઇરાંગ મણિપુર

• 15 ઓક્ટોબરના રોજ લોકટક દિવસ પણ ઉજવવામાં આવે છે.
• આ ઉત્તર-પૂર્વ ભારતનું સૌથી મોટું મીઠા પાણીનું સરોવર છે.
• આ સરોવર પર તરતા ટાપુઓ જોવા મળે છે, જેને સ્થાનિક ભાષામાં 'ફુમડી' કહેવામાં આવે છે.
• મૈતેઈ ભાષામાં, તેના નામનો અનુવાદ સામાન્ય રીતે 'એક પ્રવાહનો અંત' તરીકે કરવામાં આવે છે.
• આમાં વિશ્વનો એકમાત્ર તરતો રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાન 'કેબુલ-લામજાઓ નેશનલ પાર્ક' આવેલો છે.
• આ સંગાઈ હરણનું એકમાત્ર કુદરતી આવાસ છે.
• તેની ઉત્પાદકતા અને જૈવ-વિવિધતાને કારણે તેને 'મણિપુરની જીવન રેખા' કહેવામાં આવે છે.
• આ રામસર આર્દ્રભૂમિ સૂચિ અને 'મોન્ટ્રેક્સ રેકોર્ડ' હેઠળ સામેલ છે.

રૂપકુંડ સરોવર

• આ ભારતનાં ઉત્તરાખંડ રાજ્યમાં એક હિમાનીકૃત સરોવર છે.
• આ સરોવરની શોધ 1942 ઈ. માં એચ. કે. માધવન નામના એક રેન્જરે કરી હતી.
• આ સરોવર અહીંથી મળેલા નરકંકાલોને કારણે ચર્ચાનો વિષય બન્યું હતું.
• તેથી તેને રહસ્યમય સરોવરના નામથી પણ ઓળખવામાં આવે છે.

ભારતની મુખ્ય ઝીલો

સરોવર	રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ
ડલ સરોવર	જમ્મુ-કાશ્મીર
વુલર સરોવર	જમ્મુ-કાશ્મીર
માનસબલ સરોવર	જમ્મુ-કાશ્મીર
શેષનાગ સરોવર	જમ્મુ-કાશ્મીર
વેરીનાગ સરોવર	જમ્મુ-કાશ્મીર
અનંતનાગ સરોવર	જમ્મુ-કાશ્મીર
નાગિન સરોવર	જમ્મુ-કાશ્મીર
અંચાર સરોવર	જમ્મુ-કાશ્મીર
ઉમિયમ સરોવર	મેઘાલય
સાતતાલ સરોવર	ઉત્તરાખંડ
નૈનીતાલ સરોવર	ઉત્તરાખંડ
ભીમતાલ	ઉત્તરાખંડ
રાકસતાલ સરોવર	ઉત્તરાખંડ
દ્રોણસાગર સરોવર	ઉત્તરાખંડ
દેવતાલ સરોવર	ઉત્તરાખંડ
નૌકુચિયાતાલ	ઉત્તરાખંડ
ખુર્પાતાલ	ઉત્તરાખંડ
પેંગોંગ ત્સો સરોવર	લદ્દાખ
લોકટક સરોવર	મણિપુર

સરોવર	રાજ્ય
સાંભર સરોવર	રાજસ્થાન
પંચપદરા સરોવર	રાજસ્થાન
રાજસમંદ સરોવર	રાજસ્થાન
પિછૌલા સરોવર	રાજસ્થાન
જયસમંદ સરોવર	રાજસ્થાન
ફતેહસાગર સરોવર	રાજસ્થાન
ડીંડવાના સરોવર	રાજસ્થાન
ચેમ્બરમબક્કમ સરોવર	તમિલનાડુ
પુલીકટ સરોવર	તમિલનાડુ (4% હિસ્સો) વ આંધ્ર પ્રદેશ (96% હિસ્સો)
કોલેરૂ સરોવર	આંધ્ર પ્રદેશ
હુસૈન સાગર સરોવર	આંધ્ર પ્રદેશ
ચિલ્કા સરોવર	ઓડિશા
અંસુપા	ઓડિશા
લોનાર સરોવર	મહારાષ્ટ્ર
વેમ્બનાડ સરોવર	કેરળ
અષ્ટમુડી સરોવર	કેરળ
પેરીયાર સરોવર	કેરળ
ચો-લ્હામુ સરોવર	સિક્કિમ
કાંકરિયા સરોવર	ગુજરાત
સુરસાગર સરોવર	ગુજરાત
હમીરસર સરોવર	ગુજરાત
ઉલસૂર સરોવર	કર્ણાટક
સુરજકુંડ સરોવર	હરિયાણા
રેણુકા સરોવર	હિમાચલ પ્રદેશ
મચ્છિયાલ સરોવર	હિમાચલ પ્રદેશ
સુરજતાલ	હિમાચલ પ્રદેશ
ગોવિંદ સાગર સરોવર	હિમાચલ પ્રદેશ

મુખ્ય શહેરોના ભૌગોલિક નામ

શહેર/રાજ્યનું નામ	ભૌગોલિક ઉપનામ
ઉજ્જૈન (મધ્ય પ્રદેશ)	મંદિરોનું શહેર
ત્રિવેન્દ્રમ/તિરુવનંતપુરમ (કેરળ)	ભારતનું સદાબહાર શહેર
થૂથુકુડી/તૂતીકોરિન (તમિલનાડુ)	પર્લ સિટી
કોચી અથવા કોચીન (કેરળ)	અરબસાગરની રાણી
અરુણાચલ પ્રદેશ	ઉગતા સૂર્યની ભૂમિ
વિશાખાપટ્ટનમ (આંધ્ર પ્રદેશ)	ભાગ્યનું શહેર
ભીમાવરમ (આંધ્ર પ્રદેશ)	ભારતનું બીજું બારડોલી
ધર્માવરમ (આંધ્ર પ્રદેશ)	આંધ્ર પ્રદેશની સિલ્ક સિટી
પિડુગુરાલા (આંધ્ર પ્રદેશ)	લાઇમ સિટી
શ્રીનગર (જમ્મુ-કાશ્મીર)	સરોવરોનું શહેર
મુઝફ્ફરપુર (બિહાર)	લીચી શહેર
દેહરાદૂન (ઉત્તરાખંડ)	બગીચાની રાણી
આનંદ (ગુજરાત)	મિલ્ક સિટી
કેરળ	મસાલાનો બગીચો

શહેર/રાજ્યનું નામ	ભૌગોલિક ઉપનામ
અમદાવાદ (ગુજરાત)	ભારતનો બોસ્ટન, ભારતનું માંચેસ્ટર
ગુરુગ્રામ (હરિયાણા)	મિલેનિયમ સિટી
પાણીપત (હરિયાણા)	વણકરોનું શહેર
ભુવનેશ્વર (ઓડિશા)	ટેમ્પલ સિટી ઑફ ઇન્ડિયા
કટક (ઓડિશા)	સિલ્વર સિટી
હૈદરાબાદ-સિકંદરાબાદ (તેલંગાણા)	જોડિયા શહેર (ટ્વિન સિટી)
ગુવાહાટી (અસમ)	ગેટવે ઑફ નોર્થ ઈસ્ટ ઈન્ડિયા
નવી દિલ્હી	રેલીઓનું શહેર
પટિયાલા (પંજાબ)	શાહી શહેર
અમૃતસર (પંજાબ)	ગોલ્ડન સિટી (સ્વર્ણ નગરી/સ્વર્ણ મંદિરનું શહેર)
કપૂરથલા (પંજાબ)	બગીચાઓનું શહેર
મુંડી (મધ્ય પ્રદેશ)	પાવર હબ સિટી
ભોપાલ (મધ્ય પ્રદેશ)	તળાવોનું શહેર
ઈન્દોર (મધ્ય પ્રદેશ)	મિની મુંબઈ
મધ્ય પ્રદેશ	સોયા પ્રદેશ
મસૂરી (ઉત્તરાખંડ)	પર્વતોની રાણી
કૂર્ગ (કર્ણાટક)	ભારતનું સ્કૉટલેન્ડ
ધનબાદ (ઝારખંડ)	કોલસા નગરી
જમશેદપુર (ઝારખંડ)	ભારતનું પિટ્સબર્ગ, સ્ટીલ સિટી
શિલૉન્ગ (મેઘાલય)	પૂર્વનું સ્કૉટલેન્ડ
ડિબ્રૂગઢ (અસમ)	ટી સિટી
કોલકાતા (પશ્ચિમ બંગાળ)	મહેલોનું શહેર, ડાયમંડ હાર્બર
આસનસોલ (પશ્ચિમ બંગાળ)	બ્લેક ડાયમંડની ભૂમિ
જોધપુર (રાજસ્થાન)	બ્લુ સિટી, સન સિટી
જયપુર (રાજસ્થાન)	ભારતનું પેરિસ, ગુલાબી શહેર
જૈસલમેર (રાજસ્થાન)	ગોલ્ડન સિટી
કાશ્મીર	ભારતનું સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ
બેંગ્લુરુ (કર્ણાટક)	સ્પેસ સિટી, ગાર્ડન સિટી, ભારતની સિલિકોન વેલી, સાયન્સ સિટી
નાગપુર (મહારાષ્ટ્ર)	ઓરેન્જ સિટી
મુંબઈ	સાત ટાપુઓનું શહેર, ભારતનું હૉલીવુડ, સુતરાઉ વસ્ત્રોની રાજધાની
પુણે	દખ્ખણની રાણી (ક્વીન ઑફ ડેક્કન)
કોલ્હાપુર (મહારાષ્ટ્ર)	પહેલવાનોનું શહેર
કાનપુર (ઉત્તર પ્રદેશ)	દુનિયાનું ચામડાનું શહેર, ઉત્તર ભારતનું માંચેસ્ટર
આગ્રા (ઉત્તર પ્રદેશ)	તાજનું શહેર, પેઠા નગરી
ઇલાહાબાદ/પ્રયાગરાજ (ઉત્તર પ્રદેશ)	ઈશ્વરનો વાસ, પ્રધાનમંત્રીઓનું શહેર, સંગમ સિટી
વારાણસી (ઉત્તર પ્રદેશ)	મંદિરો અને ઘાટોનું શહેર
લખનઉ (ઉત્તર પ્રદેશ)	નવાબોનું શહેર
કન્નૌજ (ઉત્તર પ્રદેશ)	ખુશબૂઓનું શહેર, અત્તર નગરી
બરેલી (ઉત્તર પ્રદેશ)	સુરમા નગરી
અલીગઢ (ઉત્તર પ્રદેશ)	તાળા નગરી
મૈસૂર (કર્ણાટક)	કર્ણાટકનું રત્ન
પીથમપુર (મધ્ય પ્રદેશ)	ભારતનો ડેટ્રોયટ
મદુરૈ (તમિલનાડુ)	તહેવારોનું શહેર
મેઘાલય	મેઘોનું ઘર
પંજાબ	પાંચ નદીઓની ભૂમિ
ગાજીપુર (ઉત્તર પ્રદેશ)	કાશીની બહેન