વિશ્વની ભૂગોળ : પર્વત

વિશ્વ ભૂગોળ

પર્વત (Mountain)

• ઉત્પત્તિના આધારે પર્વતોને ચાર શ્રેણીઓમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યા છે -
  
  
  (1) બ્લોક પર્વત
  (2) અવશિષ્ટ પર્વત
  (3) સંચિત પર્વત/જ્વાળામુખી પર્વત
  (4) વલિત પર્વત

1.બ્લોક પર્વત (Block Mountain)

• ખડકોમાં સ્થિત ભ્રંશના કારણે જ્યારે મધ્ય ભાગ નીચે ખસી જાય છે તથા આસપાસના ભાગો ઊંચા ઉઠેલા દેખાય છે, ત્યારે તેને બ્લોક પર્વત કહે છે.
• બ્લોક પર્વતોની વચ્ચે ખસી ગયેલા ભાગને રિફ્ટ ખીણ કહે છે.
• બ્લોક પર્વતોના શિખરો સપાટ અને કિનારાઓ તીવ્ર ભ્રંશની ભેખડોથી નિર્મિત હોય છે.
• જેમ કે - વૉસજેસ (ફ્રાન્સ), બ્લેક ફોરેસ્ટ (જર્મની), સાલ્ટ રેન્જ (પાકિસ્તાન) બ્લોક પર્વતના ઉદાહરણો છે.

2.અવશિષ્ટ પર્વત (Residual Mountain)

• એવા પર્વતો જે લાંબા સમયના અંતરાલમાં ધોવાણની પ્રક્રિયા દ્વારા કાપકૂપથી નિર્મિત થાય છે.
• જેમ કે - વિંધ્યાચલ, સાતપુડા, નીલગીરી, પારસનાથ, રાજ મહેલની પહાડીઓ (ભારત), સિયેરા (સ્પેન), મેસા અને બુટે (અમેરિકા) વગેરે.

3.જ્વાળામુખી/સંચિત પર્વત (Volcanic/Accumulated Mountain)

• ભૂપૃષ્ઠ પર માટી, રેતી, કાંકરી, પથ્થર, લાવાના એક સ્થળે જમા થતા રહેવાના કારણે બનતા પર્વતો, રણમાં બનતા રેતીના ઢગલા વગેરે જ્વાળામુખી/સંચિત પર્વત હેઠળ આવે છે.
• જેમ કે - માઉન્ટ ટિટલિયા (સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ), કિલીમાંજારો (આફ્રિકા), હૂડ, શાસ્તા, માઉન્ટ રેગિયર (સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા), ફ્યુજીયામા (જાપાન), કોટોપેક્સી (ઇક્વાડોર).

4.વલિત પર્વત/મોડદર પર્વત

• જ્યારે પૃથ્વીના આંતરિક બળને કારણે ખડકો વળે છે અથવા વળે છે, ત્યારે તેમને ફોલ્ડ પર્વત કહેવામાં આવે છે.

• ઉદાહરણ તરીકે, ફ્રાન્સમાં આલ્પ્સ, યુરલ, રોકીઝ અને એન્ડીઝ, અન્ય બધા ફોલ્ડ પર્વતો છે.