બંગાળ અને બ્રિટિશ શાસન

બંગાળ અને બ્રિટિશ શાસન

• મુગલ બાદશાહ ફર્રુખસિયરે ૧૭૧૭માં મુર્શિદ કુલી ખાન (૧૭૧૭-૨૭ ઈ.)ને બંગાળનો સૂબેદાર નિયુક્ત કર્યો હતો. તેણે બંગાળની રાજધાની ઢાકાથી મુર્શિદાબાદ સ્થાનાંતરિત કરી હતી.
• મુગલ બાદશાહ મુહમ્મદ શાહ 'રંગીલા'એ ૧૭૩૩માં શુજાઉદ્દીન (૧૭૨૭-૩૯ ઈ.)ને બિહારનો સૂબેદાર (ગવર્નર) નિયુક્ત કર્યો હતો.
• ૧૭૪૦ ઈ. માં સરફરાઝ ખાન (૧૭૩૯-૪૦ ઈ.)ની અલીવર્દી ખાન દ્વારા હત્યા કરી દેવામાં આવી.
• અલીવર્દી ખાનના દોહિત્ર સિરાજુદ્દૌલા (૧૭૫૬-૫૭ ઈ.)એ કાસીમ બજારમાં અંગ્રેજી કારખાના પર કબજો કરી લીધો.
• ૨૦ જૂન, ૧૭૫૬ના રોજ તેણે ફોર્ટ વિલિયમ પર કબજો કરી લીધો, પરંતુ રૉબર્ટ ક્લાઈવે કલકત્તાને ફરીથી મેળવી લીધું.
• ૨૩ જૂન, ૧૭૫૭ના રોજ પ્લાસીનું યુદ્ધ લડાયું હતું. આ યુદ્ધમાં નવાબની ધોખાથી હત્યા કરી દેવામાં આવી. આ યુદ્ધમાં મીર જાફર (મીર બક્ષી), માણિકચંદ (કલકત્તાના પ્રભારી અધિકારી), અમીચંદ (એક ધનવાન વેપારી), જગત શેઠ (સૌથી મોટો બેંકર), અને ખાદિમ ખાન (નવાબની સેનાનો સંરક્ષક) એ નવાબ સાથે વિશ્વાસઘાત કર્યો હતો.
• ત્યારબાદ મીર જાફર (1757-60 ઈ.) નવાબ બન્યો. તેણે ઓડિશા, બિહાર અને બંગાળમાં કંપનીને અવરોધ વિના મુક્ત વેપારના અધિકારો આપ્યા, પરંતુ તેને તેના જમાઈ મીર કાસીમની તરફેણમાં ગાદી છોડવા માટે મજબૂર થવું પડ્યું.
• મીર કાસીમે (1760-64 ઈ.) અંગ્રેજો દ્વારા 'દસ્તક'નો દુરુપયોગ કરવાને કારણે વિદ્રોહ કર્યો. તેણે મુગલ શાસક શાહ આલમ દ્વિતીય અને અવધના શાસક શુજાઉદ્દૌલા સાથે સૈનિક ગઠબંધન કર્યું.
• બક્સરના યુદ્ધમાં (1764 ઈ.) હેક્ટર મુનરોના નેતૃત્વ હેઠળની સેનાએ મીર કાસીમ, શુજાઉદ્દૌલા અને શાહ આલમ દ્વિતીયની સંયુક્ત સેનાને ખરાબ રીતે પરાજિત કરી અને સિંહાસન પર ફરીથી મીર જાફરને બેસાડવામાં આવ્યો.
• ક્લાઈવે 12 ઓગસ્ટ, 1765 ના રોજ શાહ આલમ દ્વિતીય અને 16 ઓગસ્ટ, 1765 ના રોજ શુજાઉદ્દૌલા સાથે ઈલાહાબાદની બે અલગ-અલગ સંધિઓ પર હસ્તાક્ષર કર્યા.

બંગાળમાં દ્વિ-શાસન પ્રણાલી (1765-72 ઈ.): બંગાળમાં દ્વિ-શાસન પ્રણાલીની શરૂઆત 1765 માં થઈ હતી. દીવાની અને નિઝામતના અધિકારો કંપનીએ બંગાળના નવાબને આપી દીધા, પરંતુ બધા દીવાની અધિકારો અંગ્રેજોએ પોતાની પાસે રાખ્યા. 1772 ઈ. માં વોરન હેસ્ટિંગ્સે દ્વિ શાસનને સમાપ્ત કરી દીધું.